Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016-2020

Konferencja  

Architektura przyjazna seniorom

 

Warszawa, 26 listopada 2019

PODSUMOWANIE KONFERENCJI

ARCHITEKTURA PRZYJAZNA SENIOROM

 

 

Upadki i ich konsekwencje w obliczu długowiecznej populacji to duże wyzwanie społeczne  i ekonomiczne. Upadki stanowią jedną z głównych przyczyn utraty zdrowia i życia wśród osób starszych – ok. 9% wszystkich zgonów na świecie (Injuries and Violence Facts, WHO 2014). Obok czynników wewnętrznych wpływających na zwiększenie potencjalnego ryzyka upadku, istnieje szereg modyfikowalnych czynników zewnętrznych. Jednym z nich, szczególnie znaczącym, jest przestrzeń codziennego funkcjonowania osoby starszej. Modyfikując przestrzeń przeznaczoną dla seniora, wdrażając rozwiązania zapobiegające upadkom, projektując obiekty bezpieczne, przyjazne i dostosowane do osób o ograniczonej motoryce oraz zmniejszonej sprawności fizycznej, w sposób rzeczywisty można pływać na zmniejszenie ryzyka wystąpienia upadku. Wychodząc naprzeciw potrzebom, w dniu 26 listopada 2019 r. w Warszawie odbyła się konferencja pt. Architektura przyjazna seniorom. 

 

W konferencji wzięło udział ponad 120 uczestników, w tym architekci, przedstawiciele jednostek samorządu terytorialnego, organizatorów opieki medycznej, inwestorów publicznych i prywatnych, organizacji pacjenckich i inne osoby zainteresowane tematyką projektowania przyjaznego seniorom. Konferencja stanowiła jedno z działań realizowanych w ramach projektu „Edukacja zdrowotna w profilaktyce urazów i w promocji bezpieczeństwa” finansowanego ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016-2020, w ramach celu operacyjnego nr 5: „Promocja zdrowego i aktywnego starzenia się”. Po zakończeniu konferencji uczestnicy otrzymali certyfikaty Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego - Państwowego Zakładu Higieny.  

 

Celem konferencji było przybliżenie uczestnikom zagadnienia i wskazówek dotyczących uniwersalnego projektowania przestrzeni, aby były przyjazne zarówno osobom starszym jak i młodszym, ale także kreowania przestrzeni przeznaczonych w szczególności seniorom i osobom o ograniczonej sprawności, np. oddziały geriatryczne, domy dziennego pobytu seniora.  

Wydarzenie rozpoczęło wystąpienie Zastępcy Dyrektora Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny, dr Bogdana Wojtyniaka, profesora NIZP-PZH. W swoim wystąpieniu Profesor zwrócił szczególną uwagę na nadużywanie w debacie publicznej negatywnie brzmiącego sformułowania „starzejące się społeczeństwo”. Wydłużająca się średnia długość życia Polaków jest sukcesem systematycznych, wielosektorowych i holistycznych działań na rzecz poprawy zdrowia społeczeństwa. Stajemy się społeczeństwem długowiecznym, jednakże nie sama długość życia, a liczba lat przeżytych w zdrowiu ma szczególne znaczenie. W tym kontekście bardzo ważna jest profilaktyka upadków wśród seniorów. Upadki stanowią bardzo duże zagrożenie dla zdrowia i życia osób starszych, dlatego należy podejmować wszelkie możliwe działania prewencyjne. Na zdrowie i długowieczność pracuje się przez całe życie.

W pierwszym wykładzie Pani Magdalena Krysińska – Pisarek z NIZP-PZH omówiła przebieg realizowanego projektu, jego cele i efektywność podejmowanych działań edukacyjnych, jak również zaprezentowała działania, które obecnie są w trakcie realizacji.

Drugie wystąpienie zaprezentowała Pani dr inż. arch. Agnieszka Labus z Fundacji Laboratorium Architektury 60+ (LAB 60+). W ramach wykładu zostały omówione kryteria przyjaznej wiekowi przestrzeni publicznej i budynki użyteczności publicznej m.in. na podstawie kryteriów z projektu WHO na temat miast przyjaznych wiekowi (Age Friendly Cities). Przedstawione zostały wybrane przykłady takich przestrzeni i budynków z miast europejskich. Szczególną uwagę zwrócono na istotę holistycznego podejścia w projektowaniu przestrzeni publicznych, mając na myśli, że projektowanie przyjazne seniorom nie powinno skupiać się tylko na umieszczaniu w przestrzeni wszelkich instalacji pomocniczych dla osób starszych, ale przede wszystkim na projektowaniu uniwersalnym, nie stygmatyzującym, łączącym pokolenia i jednocześnie bezpiecznym i komfortowym dla osób starszych lub niepełnosprawnych – jednej, wspólnej, bezpiecznej przestrzeni dla wszystkich pokoleń. Jednocześnie ważnym jest by w projektowaniu za punkt wyjścia przyjąć najbardziej wrażliwe grupy społeczne.

Kolejny referat wygłoszony został przez Panią dr inż. arch. Iwonę Benek, wykładowcę Politechniki Śląskiej w Gliwicach. W ramach prelekcji omówione zostały kluczowe zasady wykończenia i wyposażenia wnętrz dedykowanych seniorom. Zwrócono uwagę na podstawowe kryteria projektowania dla seniorów, takie jak łatwość wprowadzania zmian i adaptacji w sposób ekonomiczny, aby sprostać zmieniającym się w czasie potrzebom ludzi,  design dostosowany do specyficznych potrzeb osób starszych w celu poprawy komfortu i jakości życia użytkowników oraz wdrażanie nowoczesnych technologii w celu wspierania niezależnego trybu życia.

Podczas konferencji omówione zostały także zagadnienia związane z projektowaniem oraz dostosowywaniem przestrzeni mieszkalnej, domowej seniora do zmieniających się potrzeb i ograniczeń. Wraz z wiekiem rośnie znaczenie roli mieszkania w życiu człowieka. To właśnie na ostatnim etapie życia potrzeby odnośnie mieszkań są najbardziej rozbudowane ponieważ to w nich osoby nieaktywne zawodowo spędzają najwięcej czasu. Pani dr inż. arch. Agnieszka Cieśla z Fundacji Mimo Wieku w swoim wykładzie przedstawiła podstawowe wytyczne i wskazówki w jaki sposób przystosować mieszkanie seniora, aby było bezpieczne, wygodne i łatwe w utrzymaniu. Przybliżyła uczestnikom jak ważne jest odpowiednie umeblowanie i organizacja przestrzenna mieszkania, aby było ono bezpieczne dla seniora. Zwrócono uwagę na zagrożenia znajdujące się w mieszkaniu, jak również na elementy wyposażenia (np. nocne oświetlenie najważniejszych ciągów komunikacyjnych, w tym szczególnie ważnego sypialnia-łazienka), które warto zastosować lub zmienić w mieszkaniu seniora dla poprawy jego bezpieczeństwa i komfortu użytkowania. Podkreślono, że wszelkie składowe warunków zamieszkania osoby starszej mają bezpośredni wpływ na jej kondycję zdrowotną. Jako przykład dobrych praktyk zaprezentowano zdjęcia z modelowego mieszkania pokazowego Fundacji, znajdującego się na warszawskich Bielanach. Mieszkanie można odwiedzić i być może odnaleźć w nim inspirację dla wdrożenia pozytywnych elementów przystosowawczych w mieszkaniu seniora.

Podczas konferencji Dr hab. inż. arch. Michał Tomanek z Atelier 7 Sp. z o.o. przedstawił ogólne zasady projektowania stacjonarnych obiektów ochrony zdrowia oraz przychodni dla seniorów. W zakresie lokalizacji szpitali zaleca się unikanie odseparowania ich od struktur miejskich oraz uzupełnienia funkcji medycznej o funkcję informacyjną i edukacyjną, które będą integralnie połączonymi z innymi funkcjami miejskimi. Ogrody i dziedzińce szpitali powinny stanowić naturalną kontynuację naturalnego środowiska otoczenia obiektów, w tym także być strefą czynnej rekreacji i wypoczynku dla osób starszych. Także lokalizacja obiektu przy uwzględnieniu nasłonecznienia pomieszczeń pobytu pacjenta i personelu wpływana samopoczucie pacjentów a tym samym na proces leczenia, co zwłaszcza u starszych pacjentów redukuje stres, depresje, stymulując poprawne procesy życiowe. Zapewnienie właściwego rytmu pracy organizmu poprzez kontakt pacjenta z oświetleniem w cyklu dziennym (z porannym światłem oraz zachodami słońca) jest szczególnie ważne w przypadku oddziałów dla ludzi starszych, a także oddziałów noworodkowych i dziecięcych.  

Podążając od ogółu do szczegółu, dr hab. inż. arch. Anna Szewczenko, profesor Wydziału Architektury Politechniki Śląskiej przedstawiła wykład dotyczący projektowania szpitalnych oddziałów geriatrycznych - wytyczne do projektowania architektury wspomagającej proces leczenia osób starszych. Zwrócono w nim uwagę na fakt, iż w projektowaniu oddziałów geriatrycznych, poza wymogami technologii medycznej oraz wymaganiami sanitarnymi, istotne jest stworzenie optymalnych warunków do funkcjonowania osób starszych. W ich zakres wchodzi układ przestrzenny, powiązanie szpitala z jego otoczeniem, terapeutyczna rola zieleni w obiekcie szpitala, przestrzenie społeczne w szpitalu, rozwiązania w salach chorych oraz system odnajdywania drogi (wayfinding).

Przykład wdrożenia dobrych praktyk architektonicznych ze szczególnym uwzględnieniem ogólnych zasad projektowania obiektów ochrony zdrowia przeznaczonych dla seniorów, na podstawie Szpitala Geriatrycznego im. Jana Pawła II oraz Domu Opieki dla Osób Starszych w Katowicach przedstawiła Pani Anna Brzęska-Mikoda, Dyrektor Spółki EMC Silesia. Przedstawiony został realny przykład placówki, w której zastosowano rozwiązania projektowe, organizacyjne i funkcjonalne o których opowiadali przedmówcy. W trakcie prezentacji szczególnie podkreślano jak istotną rolę w procesie zdrowienia i ogólnym funkcjonowaniu pacjenta ma deinstytucjonalizacja przestrzeni szpitala oraz możliwość zapewnienia ciągłości opieki w warunkach zbliżonych do domowych.

Wszystkie wystąpienia spotkały się z bardzo pozytywnym odbiorem przez uczestników. Osoby biorące udział w konferencji w czasie przerw chętnie nawiązywały rozmowy z prelegentami zadając pytania i dzieląc się przemyśleniami. Wielokrotnie można było usłyszeć wśród uczestników jak istotnym jest temat konferencji w kontekście obecnej i przyszłej sytuacji Polskiego społeczeństwa, które z roku na rok staje się społeczeństwem coraz bardziej długowiecznym.